Ιστορία των καλάντων

Ιστορία των καλάντων

 

 Η Ιστορία των καλάντων δεν έχει τις αγγλικές ρίζες όπως πολλοί πιστεύουν,αλλά συνδέεται με παλαιότερα ευρωπαικά και λαικά έθιμα. Ένα ποίημα γνωστό ως «Away in a manger που αναφέρεται   “Σε μια ταπεινή φάτνη” γράφτηκε από έναν ανώνυμο Αμερικανό στα τέλη του 19ου αιώνα .

Συγκεκριμένα, το «Away in a Manger» εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε πολλά αμερικανικά περιοδικά τη δεκαετία του 1880. Είναι ενδιαφέρον ότι ο ανώνυμος δωρητής που τους το έστειλε ισχυρίστηκε ότι ήταν ένα γερμανικό νανούρισμα του 16ου αιώνα – αλλά ο Hutton δεν είναι πεπεισμένος.

Πολλά από τα γνωστά χριστουγεννιάτικα κάλαντα που ακούμε σήμερα μοιάζουν να κουβαλούν μια απλή, σχεδόν αυτονόητη παράδοση. Κι όμως, πίσω από τις μελωδίες τους κρύβονται ιστορίες γεμάτες μυστήριο, μεταμορφώσεις και παρεξηγήσεις – ιστορίες που θυμίζουν έντονα τον τρόπο με τον οποίο γεννήθηκαν και τα ελληνικά κάλαντα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Away in a Manger». Παρότι για δεκαετίες παρουσιαζόταν ως ένα παλιό γερμανικό νανούρισμα του 16ου αιώνα και αποδιδόταν μάλιστα στον Μαρτίνο Λούθηρο, στην πραγματικότητα εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε αμερικανικά περιοδικά τη δεκαετία του 1880. Οι ειδικοί σήμερα συμφωνούν πως πρόκειται για έργο ενός ανώνυμου Αμερικανού δημιουργού των τελών του 19ου αιώνα, ο οποίος επέλεξε να κρύψει την ταυτότητά του. Κι όμως, παρά την «ψεύτικη» ιστορική του καταγωγή, το τραγούδι παραμένει από τα πιο τρυφερά και αγαπημένα κάλαντα.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τα ελληνικά κάλαντα. Οι στίχοι τους δεν γράφτηκαν από έναν μόνο δημιουργό, ούτε ανήκουν σε μία συγκεκριμένη εποχή. Αντίθετα, πέρασαν από στόμα σε στόμα, από γενιά σε γενιά, αλλάζοντας ελαφρώς μορφή, λέξεις και μελωδία, χωρίς ποτέ να χάνουν τον πυρήνα τους: την αναγγελία της Γέννησης και τη χαρμόσυνη διάθεση της γιορτής.

Το ίδιο πολυεπίπεδη είναι και η ιστορία του «Hark! The Herald Angels Sing». Οι αρχικοί στίχοι γράφτηκαν τον 18ο αιώνα από τον Charles Wesley, όμως κρίθηκαν δυσνόητοι ακόμη και για την εποχή τους. Έτσι τροποποιήθηκαν, εμπλουτίστηκαν και τελικά ενώθηκαν με τη μελωδία του Felix Mendelssohn τον 19ο αιώνα. Το τραγούδι που γνωρίζουμε σήμερα είναι αποτέλεσμα διαδοχικών παρεμβάσεων — όπως ακριβώς και τα ελληνικά κάλαντα, που συχνά διαφέρουν από τόπο σε τόπο, κρατώντας όμως την ίδια ψυχή.

Ακόμη πιο αινιγματική είναι η διαδρομή του «O Come All Ye Faithful». Ξεκινώντας από τη λατινική εκδοχή «Adeste Fideles» του 17ου αιώνα, πέρασε μέσα από μοναστήρια, βασιλικά περιβάλλοντα και πολιτικές ίντριγκες. Η μορφή που τραγουδιέται σήμερα καθιερώθηκε από τον John Francis Wade, με ορισμένους να υποστηρίζουν ότι οι στίχοι κρύβουν ακόμη και πολιτικά μηνύματα. Παρ’ όλα αυτά, το τραγούδι κατέληξε να γίνει παγκόσμιο σύμβολο χαράς και ενότητας, κλείνοντας συνήθως τις τελετές των καλαντών με πανηγυρικό τρόπο.

Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ομοιότητα με τα ελληνικά κάλαντα: δεν μας συγκινούν επειδή γνωρίζουμε τον δημιουργό τους ή την ακριβή χρονολογία γέννησής τους. Μας αγγίζουν γιατί είναι βαθιά συλλογικά. Είναι τραγούδια του λαού, της μνήμης και της προσμονής. Είτε ακούγονται στα καλντερίμια των ελληνικών χωριών είτε στις μεγάλες ευρωπαϊκές εκκλησίες, υπηρετούν τον ίδιο σκοπό: να ενώσουν το παρελθόν με το παρόν και να μεταφέρουν το μήνυμα της Γέννησης με απλότητα και φως.

Ίσως γι’ αυτό τα κάλαντα — ελληνικά και ξένα — παραμένουν ζωντανά. Γιατί δεν ανήκουν σε έναν δημιουργό, αλλά σε όλους μας. Είναι ένας διαχρονικός, γιορτινός διάλογος ανάμεσα στις εποχές, που κάθε Χριστούγεννα χτυπά ξανά την πόρτα μας.